1.Biološka kontrola funkcionalne sposobnosti resa kod leske

BIOLOŠKA KONTROLA FUNKCIONALNE SPOSOBNOSTI
MUŠKIH CVASTI KOD LESKE

Biološka kontrola funkcionalne sposobnosti muškog gametofita proizilazi iz činjenice da je muški gametofit podložan atrofiranju u nepovoljnim ekološkim uslovima. Stoga je u razvijenim voćarskim regionima veštačko oprašivanje leske jedna od redovnih pomotehničkih mera u realizaciji rodnog potencijala.

Kao što se iz grafikog prikaza može videti, muške cvasti (rese) počinju da se diferenciraju u pazusima listova već krajem maja-početkom juna, da bi pojava primordija resa iz pupoljaka u pazuhu listova vizuelno bila uočljiva već sredinom juna. Početkom jula počinje diferencijacija primordija antera, a proces mejotičke deobe u anterama počinje u trećoj dekadi jula. Sredinom avgusta mejotička deoba ulazi u fazu tetrada i oslobađanja mikrospora. Ova mikrofenofaza traje veoma dugo (10-15 dana) i predstavlja najkritičniju fazu formiranja muškog gametofita, s obzirom na nepovoljne ekološke uslove – temperaturne stresove izazvane sušom i
suvim vetrovima (frenovima) sredinom avgusta u našem klimatu. Stoga biološka kontrola funkcionalne sposobnosti muškog gametofita treba da započne prvim pregledom biljaka, u smislu vizuelnog ustanovljavanja prisustva resa (brojnost) i njihove veličine (mm). Na osnovu ovih pokazatelja početka mejotičke deobe sprovode se odgovarajuće agrotehničke mere u cilju sprečavanja pojave ekofiziološkog stresa koji može dovesti do otpadanja resa, tj. atrofiranja embrionalnog tkiva u fazi arhesporijuma i kasnijih etapa u simultanoj mejotičkoj deobi do formiranja polena.
U daljem procesu razvoja muškog gametofita ključno sprovesti drugi vizuelni pregled zasada. Zasadi u kojima rese nisu prisutne ili su prisutne u samo jednom njegovom delu tj. značajno su manje prisutne, moraju biti podvrgnuti veštačkom oprašivanju s ciljem sprečavanja alternativnog plodonošenja. Kad je polen u resama formiran (početak septembra), on više nije ugrožen fiziološkim stanjem biljke, pa se tako stiču određeni uslovi za postizanje visoke produktivnosti.
Biološka kontrola funkcionalne sposobnosti muškog gametofita podrazumeva i analizu klijavosti polena kao i dinamiku prašenja antera u zasadu. Pomološka ispitivaja su pokazala kako klijavost polena manja od 40 %, koja inače može biti prisutna u zasadima leske pojedinih godina, jeste problematična sa stanovišta anemofilije. Alternativna funkcionalna sposobnost polena leske za oprašivanje u interakciji sa dinamikom cvetanja ženskih cvasti dovodi u pitanje regularnost realizacije rodnog potencijala sorti leske u našem klimatu i nameće potrebu njegove kontrole u cilju postizanja redovne i dobre rodnosti zasada. Pojava auto- i interinkopatibilnosti kod leske samo još dodatno nameće potrebu za kontrolom rodnosti zasada, što se postiže adekvatnim projektovanjem zasada i pravilnom sortnom kompozicijom.
dr Dejan Marinković